قم گردی

تکایا و حسینیه های قم

تکایا و حسینیه های قم

نوشته شده در ۰۴ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۲۱:۱۹

در کنار حرم حضرت معصومه (س)، مسجد جمکران و برخی دیگر از مساجد از جمله مسجد امام حسن عسگری (ع)، در شهر قم تکایا و حسینیه های متعددی وجود دارد که برخی از آنها به گواه قم پژوهان قرنهاست که میزبان سوگواران و عزاداران امام حسین (ع) و یاران با وفایش هستند.

گفته می شود از تکایای قدیمی و باسابقه قم «تکیۀ میدان میر» است که سابقۀ آن به عهد اشعری‌ ها می‌‏رسد. تکیه «سنگ سیاه» که پس از روی کار آمدن سلسلۀ صفویه تأسیس شد از دیگر تکایای قدیمی قم به شمار می آید. از دیگر تکایای قم، تکیۀ «میرزای قمی» یا تکیۀ پشت مسجد است که در پشت مسجد جامع قم قرار داشته و از زمان‏‌های قدیم‌ در آن جا تعزیه خوانی می‌کردند.

تکیه گذر جدا، تکیه شاه خراسان، تکیۀ حاج سید حسن با سابقه 250 سال، تکیه عشقعلی با سابقه 250 سال، تکیه ملامحمود، تکیه یزدی‏‌ ها در پشت بازار قم، تکیه باغ پنبه، تکیه پنجه علی با سابقه 150 سال، تکیه متولی باشی که در اوایل سلطنت مظفرالدین شاه قاجار توسط آقا سیدمحمد باقر، متولی باشی آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه (س) بنیان گذاشته شد و تقریبا تا پایان حکومت پهلوی دوم دوام داشت، از دیگر تکایای معروف در قم بودند که بسیاری از آنها هنوز هم میزبان عزاداران حسینی هستند.

تکایای معروف و با سابقه دیگری نیز در قم به اقامه عزای سیدالشهدا می‌پرداختند که از جمله آنها می‌ توان به تکیه خروس (یا تکیه خلوص) که در ضلع جنوبی گذر جدا اشاره کرد. تکیه گذر صادق، تکیه بزرگ، تکیه عربستان، تکیه سیدان، تکیه ارک و تکیه هیات عزاداری روحانیون‌ که مرکز تجمع آنان، مدرسه رضویه واقع در خیابان آذر فعلی بوده و به سرپرستی آیت الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری بنیان گذاشته شد نیز از تکایای معروف قم بوده‌اند.

هر یک از این تکایا تاریخچه و آداب و رسوم خود را نیز دارا بوده و هستند. از جمله تکیه «حاج سید حسن» در خیابان آذر قم که بنیان گذار آن «حاج سيد حسن تکيه ای» بوده؛ البته نقل است که قبل از او پدرش سيد محمد نيز در اين مکان عزاداری می کرده است. اما وی آن جا را تکيه ناميده و پس از او فرزندان و نوادگان او به لقب تکيه ای معروف شدند. گويا سادات تکيه ای قم در عصر ما از اولاد او هستند. همان طور که گفته شد سابقه عزاداری در اين محل به بيش از دويست و پنجاه سال قبل باز می گردد.

تکیه یزدی های از دیگر تکایای قدیمی قم است. اين تکيه در قسمت شمالی پشت بازار در کوچه ای به نام فيروز واقع شده است. گو اين که بنيان گذار آن فردی از اهالی يزد به نام «علی» بوده است که به قم مهاجرت کرد و اين مکان را ابتدا برای تيغ زنی عزاداران فراهم کرده، سپس به تکيه تبديل شده. پس از او مشهورترين سرپرست آن ميرزا عبد الحسين عليشاهی بوده است. قدیمی های محل معتقدند وی فردی با اخلاص بوده که در برپايی عزاداری حضرت سيد الشهدا در دوران اختناق رضا خانى و پس از آن بسيار تلاش می کرده است. شايد بتوان او را يکى از بزرگ ترين برگزار کنندگان عزاداری امام حسين (ع ) در دوران متاخر در قم دانست. می گویند اين تکيه طاق نما داشته و از قرار معلوم عزاداری باشکوهی در آن برگزار می شده است. هم چنين، تعزيه ای که در اين مکان برگزار می شده که يکی از باشکوه ترين تعزيه های دوران متأخر بوده است؛ به گونه ای که گفته شده در سال 1321 شمسی صد رأس اسب برای برگزاری آن استفاده شده است.

يکی ديگر از مکان هايی که سابقه زيادی در عزاداری دارد، تکيه باغ پنبه است. سند وقفی اين تکيه به نام خانواده سلامت است،و بيش از صد و نود سال پيش توسط فردی به نام حاج سيد جعفر مدرس بنا شده است. از ويژگی های اختصاصی اين تکيه وجود مشعل بسيار سنگين در آن بوده است.

بعضی از تکيه های ديگر وجود دارد که از اواخر دوره قاجار و اوايل دوره پهلوی به وجود آمده است؛ مانند تکيه گذر جدا که اکنون دردست سادات بنی فاطمه است. تکيه بزرگ که در محله ابرقو يا کوچه حاج زينل واقع شده است، از دیگر تکایای قم است. تکيه عربستان که در محله عربستان به وجود آمده است و به نام تکيه بالا معروف شده؛ از دیگر مکان هایی است که عزاداری امام حسین (ع) در آن برگزار می شود. دو تکيه ديگر در اين محله به نام های تکيه پايين و تکيه چاله آژان نیز بوده است. از دیگر تکایا، تکيه سيدان است که سادات برقعی آن را پايه گذاری کردند. هيئت روحانيون در مدرسه رضويه به سرپرستی مرحوم حاج شيخ عبد الکريم حايری يزدی، هيئت آله جوی که امروز آن را آلوچو می خوانند، پایه گذاری کردند. هيئت کوچه حکيم که توسط سيد مصطفی بهاء الدينی پايه گذاری شده و هيئت شاهزاده ظهير که توسط حاج هادی فخار قمی بنيان گذاری شده، از دیگر تکایای شناخته شده قم هستند. البته در دهه ها و سال های اخیر نیز تکایا و حسینیه های متعدد و بیشماری در شهر قم بنیان گذاشته شده اند که مراسم عزاداری سالار شهیدان در آنها هر ساله برگزار می شود.

آنچه مشخص است معرفی همه تکایای قم با توجه به قدمت و تعدد آنها در این شهر در این مطلب نمی گنجد، بنابراین کتاب «تاریخ تکایا و عزاداری قم» نوشته مهدی عباسی را به علاقه مندان معرفی می کنیم که سال 1391 در 416 صفحه از سوی بنیاد قم پژوهی منتشر شده که این اثر در رابطه با تاریخ عزاداری در قم و حاصل تلاش مؤلف در گردآوری محتوا، تصاویر و اسناد در طول 30 سال است و بخش عمده کتاب را تاریخ شفاهی تشکیل می‌دهد و تصاویر بی‌ نظیر موجود در آن از ویژگی‌ های متمایز آن محسوب می‌شود.

 

نظر شما چیست؟

برای ثبت نظر یا ارسال پیام به مدیر باید ابتدا وارد شوید یا یک حساب جدید بسازید!!